SUDA YÜZEN KİBRİT ÇÖPLERİ SABUNDAN NEDEN KAÇARLAR, 
ŞEKER  KİBRİT ÇÖPLERİNİ NEDEN ÇEKER?


Kullanılacak malzemeler

Kibrit çöpleri, küçük bir parça sabun, kesme şeker, bir tabak ve su

Deneyin yapılışı

Tabağı su ile doldurunuz. Üzerine dairesel bir şekilde suya batırmadan kibrit çöplerini diziniz.

Bu dairenin ortasına bir parça sabunu batırınız. Sonra da kesme şekeri aynı yere batırınız. Ne gözlediniz.

Sabun batırıldığında sabun suyun yüzey gerilimine ters bir etki yapacağından kibrit çöpleri sabun parçasından kaçarlar.

Şeker batırıldığında ise şeker suyu emerken çok az da olsa bir akıntı meydana gelir. Bu da kibrit çöplerini çekmeye sebep olur.

SOĞUK SU SICAK SUDAN AĞIR MIDIR?


Kullanılacak malzemeler

2adet süt şişesi, sıcak ve soğuk su, mürekkep, yağlı kağıt (parafinli kağıt yada ince karton da olabilir)

Deneyin yapılışı

Şişelerden birine biraz mürekkep dökün. Sonra aynı şişeyi ağzına kadar sıcak su ile doldurun. 

İkinci şişeyi ağzına kadar soğuk su ile doldurun. Şişenin ağzını yağlı kağıt ile kapatın. Sonra suyu dökmemeye çalışarak şişeyi baş aşağı çevirerek sıcak su dolu şişenin üzerine oturtun. 

Kağıdı yavaşça iki süt şişesinin arasından çekin. Olacakları gözleyin.

Mürekkepli sıcak suyun yoğunluğu daha hafif olduğundan dolayı soğuk suyun içerisinde hızla bir hortum gibi yükselir.

GERİ DÖNÜŞÜMLÜ KAĞIT YAPALIM


Gerekli malzemeler

Eski gazeteler, bir parça çok ince delikli tel, bir kaç emici bez, plastik kova ve leğen, tahta kaşık yada mutfak robotu, toz boya (renkli kağıt yapmak için), naylon poşet, ağırlık (mesela kalın kitaplar)


Yapılışı

Eski gazeteleri kovaya koyun, su ekleyerek bir gece bekletin. Ertesi gün suyu süzün, ıslak gazeteleri tahta kaşıkla ezerek hamur haline getirin.
( Bu işlemi eğer annenizde izin alabilirseniz mutfak robotunda yapabilirsiniz.)
Kağıdınızın renkli olmasını istiyorsanız, boya da katabilirsiniz.

Kağıt hamurunu leğene koyun ve eşit ölçüde su ekleyip karıştırın. Teli karışımın içine sokup üzerinde kalan hamurla birlikte çıkarın.

temiz düz bir yere bir bez serin ve teli, kağıt hamurun bulunduğu yüzey alta gelecek biçimde çabucak bunun üzerine koyun. İyice bastırın ve hamur beze yapışınca kaldırın. Hamurun üzerine ikinci bir bez örtüp tekrar bastırın.

Leğendeki hamur bitene kadar bir kat hamur, bir kat bez koyarak bu işlemi tekrarlayın. En üste naylon poşeti koyun. Ağırlık yapması için kitapları üst üste dizin.

Bir kaç saat sonra kağıtları dikkatle bezlerden ayırın ve iyice kurumaları için eski gazete ya da kağıt havluların üzerine serin. Yeni kağıtlarınız kullanılmaya hazırdır.

 

Geri dönüşümlü kağıt yapalım deneyi yukarıda kapak resmi görülen (Tübitak Popüler bilim kitapları, Richard Spurgeon) kitaptan alınmıştır.

 

ELMALI DENEYİ

Amaç:
Birbirine 5cm uzaklıkta saplarından asılan iki elmaya üflendiğinde elmanın davranışını gözlemek.


Gerekli malzemeler
İki adet saplı orta büyüklükte elma, 2 m kadar ince ip


Yapılışı
Sapları olan iki elmayı birer metrelik iki ip parçasına az bir uzaklıkta asın, sonra da ikisi arasından üfleyin bakalım. Ne dersiniz? Elmalar nasıl hareket edecekler?

Resimdeki çocuk biraz şaşmış gözüküyor. Haklı, çünkü onun deneyinde de elmalar birbirlerine yaklaşıyorlar! Bu işin sırrına bizden önce bilgin Bernoulli ermiş.
Diyor ki: «Bu deneyde de sizin üflemeniz, havayı hızlandırarak basıncının azalmasına yol açıyor. Çevredeki yüksek basınç alanları da elmaları alçak basınç alanlarına doğru itiyor. Elmalar da kafa kafaya tokuşuyorlar!

KIRMIZI LAHANA DENEYİ

Amaç
Kırmızı lahana kullanarak asitli yiyecekleri saptamak.

Bilgi: Kırmızı lahana suyuna asit eklediğimizde, rengi mordan pembeye döner. Asit içermeyen maddeler ise, lahana suyunun rengini değiştirmez ya da yeşile dönüştürür.

Gerekli malzemeler
Yarım kırmızı lahana, sıcak su, tencere, süzgeç, temiz kap, birkaç kavanoz ya da bardak.

Yapılışı
Kırmızı lahana yapraklarını küçük küçük parçalayın. Bu parçaları bir tencereye koyun. Bir büyüğünüzden tencereye kaynar su dökmesini isteyin. Yarım saat kadar soğumasını bekleyin.

Tenceredekileri süzgeçten geçirin. Lahana suyunun rengine dikkat edin. Her kavanoza bir miktar dökün.

Kavanozlardan birine biraz limon ekleyin. Bir değişiklik oldu mu? Gözleyiniz ve not alınız.

Öbür ekşi şeyleri de kırmızı lahana suyu kavanozlarına karıştırın. Hepsi pembe renk veriyor mu?

Şimdi de ekşi olmayan şeyleri ekleyin. Aralarında asitli olan var mı?

Gazoz gibi bazı asitli şeyler ekşi değildir, çünkü içlerinde çok miktarda şeker vardır.
 


*************
Bu deneyin hazırlanmasında, 
DENEYLERLE BİLİM 
(Tübitak Popüler Bilim Kitapları) adlı kitaptan yararlanılmıştır.. 

************
 




HAVADAKİ OKSİJEN MİKTARININ YÜZDESİNİN TESPİT EDİLMESİ


Kullanılacak malzemeler

Orta boy büyüklükte bir mum, süt şişesi, içi çukur bir tabak, su ve kibrit

Deneyin yapılışı

İçi çukur tabağı suyla doldurunuz. Ortasına bir mumu dikerek yakınız. Süt şişesini yanmakta olan mumun üzerine baş aşağı oturtunuz. Mum bir süre yanacak ve sonra sönecektir. 

Mum sönmeye başlarken süt şişeniz de suyla dolacak, mum sönene dek su yükselmeye devam edecektir.

Su şişenin yaklaşık beşte biri kadar oranına kadar yükselecektir.Suyun beşte bir oranında yükselmesi havadaki oksijen oranını da belirtir.
 

BİR GAZ KARIŞIMI HAVA


Hava, yer yüzünü saran atmosfer tabakasını oluşturan renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz karışımıdır. Yer yüzüne yakın yerlerde hava; O2, N2, CO2, Ar ve az miktarda diğer gazların karışımıdır. Sabit bir bileşeni olup, 1 litre kuru hava normal şartlarda 29 gramdır. Yer yüzüne yakın yerlerde havanın öz kütlesi artarken yer yüzünden uzaklaştıkça azalır.

Havada bulunan oksijenin önemini nefes alan canlılar için belirtmeye gerek bile yoktur. Oksijen aynı zamanda yanma olayı için gerekli bir gazdır. Oksijenin bulunma oranı ve mevcut miktarı son derece ayarlı ve kararlı bir değerdir. Eğer atmosferdeki oksijen %21 yerine %50 civarında olsaydı, yeryüzünde yanabilen her şey tutuşmaya hazır olacaktı. Bir kibrit alevi ile hava yanacak, bir şimşek çakması ile büyük yangınlar yangınlar meydana gelecek, ormanlar çatır çatır tutuşacaktı. Buna karşılık havadaki oksijen oranı %10 değerine düşseydi, boynuna kement geçirilmiş bir idam mahkumu gibi nefes alamayacaktık. 

Güneş sistemindeki gezegenlerde oksijenin hayat için gerekli olan miktarı yalnız dünyamızda mevcuttur. Diğer gezegenlerde oksijen hemen hemen yok denecek kadar azdır. Bunun yerine kalın koyu bir karbondioksit ile zehirli bir gaz olan metan bulunur. 

Havadaki karbondioksiti bitkiler alır, kendileri için kullanışlı hâle getirdikten sonra havaya oksijen olarak iade eder. Duman ve diğer gazların havaya devamlı karışması sonucu, karbon monoksit, hidrojen sülfür, kükürt dioksit, ve amonyak gibi gazlar havada eser miktarda bulunur. Fabrika bacalarından ve kükürtlü yakacakların yakılmasından açığa çıkan bu gazlar hava kirliliğine sebep olurlar. Kömürle çalışan enerji santrallerinin ve birçok sanayi alanının temel yakıt maddesi linyittir. Bununla atmosfere her yıl milyonlarca ton kükürt dioksit atılmaktadır. Daha sonra bunlar asit yağmuru şeklinde geriye dönmektedir. Yakılan linyitin diğer yan ürünleri de kanser yapıcı maddelerdir. Karbondioksit ve karbon monoksit uzun vadede iklim değişikliklerine bile sebep olabilmektedir. Bu olaya sera etkisi denir. 

Havada değişen oranlarda su buharı daima bulunur. Toz parçacıkları, bakteriler ve bitkilerden uçuşan sporlar her zaman havada mevcuttur. Ozon ise az miktarda şimşek çakmaları sırasında oluşur. Atmosferin üst kısımlarında güneş ışınları ile havadaki oksijen arasında gerçekleşen tepkime ile oksijen ozona dönüşür. Bu tepkimeler 25 – 30 kilometre yukarılarda olur. Bu bölgede bir ozon tabakası vardır. Ozon tabakası yaşam için zararlı olan mor ötesi ışınları soğurur ve bize kadar gelmelerini büyük ölçüde önler. Atmosferin daha alt taraflarında ise su buharı ile karbondioksit güneşin kızıl ötesi ışınlarını absorbe eder. Böylece güneşten gelen mor ötesi ve kızıl ötesi ışınlar tutulmuş olur. Atmosferi geçerek gelen ışınlar da canlı için uygun olan ışınlardır. 

Yer yüzüne yakın yerlerde nemsiz havada bulunan gazların yüzdeleri. (Tüm atmosfer yaklaşık 8 km kalınlıkta ve sabit öz kütlede düşünülmüştür.)
Madde  Hacimce Yüzde Ağırlıkça Yüzde Nisbî Kalınlık
Azot 78,09 75,5  6,25 km
Oksijen 20,95 23,15 1,68 km
Argon 0,93 1,29 74 m
Karbondioksit 0,03 0,046 2,6 m
Diğer gazlar Çok çok az Çok çok az  Çok çok az