> MERT BALCI

ASİTLER VE BAZLAR

                                    ASİTLER

                 Asitler kimyada önemli bir bileşik sınıfını oluştururlar. Asit latince asidus kelimesinden alınmıştır.Günlük gıda maddelerinin bir çoğunda asit vardır.Canlı organizmaların hayatsal faaliyetlerinde asitlerin önemi büyüktür.Mide özsuyu besinlerin sindirimi için %0,4 oranında hidroklorik asit içerir. Proteinlerin oluşumunda amino asitlerin önemi tartışılmaz bir gerçektir.Genel olarak asitler;inorganik ve organik asitler olarak iki gruba ayrılırlar.Yapısında karbon elementi bulunmayan asitlere inorganik asitler ,karbon elementi kullanılarak oluşturulan asitlere ise organik asitler denir.
                                   ASİTLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ

                 -Asitlerin tadları ekşidir. Örnek olarak;sirkedeki asetik asit, ekşi elmadaki malik asit , limondaki sitrik asit ve askorbik asit(C Vitamini),yoğurt suyundaki laktik asit, meşrubat ve kolalardaki karbonik asit sayılabilir.Ancak her asidin tadına bakamayız.Çünkü asitlerden bazıları parçalayıcı bazıları da zehirlidir.

                 -Asitler yakıcı özelliğe sahiptir.Asitlerin bu özelliği her asitte aynı şekilde olmaz.Örneğin HNO3 deriye döküldüğünde proteinlerle tepkimeye girer.H2SO 4 ise hücre suyunu çekerek yakma etkisi gösterir.

                 -Asit suda çözüldüğünde ne kadar fazla iyon oluşuyorsa, iletkenlik o kadar fazla olur .Kuvvetli asitlerde iletkenlik fazla zayıf asitlerde ise azdır.

                 -Asitler mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir.Turnusol kağıtları indikatör boyası emdirilmiş kağıtlardır.İndikatör boyaları ise ortamın asidik veya bazik olmasına göre renk değiştiren maddelerdir.Örneğin bir indikatör olan metiloranj asitler kırmızı renge döner.

                 -Asitlerin genel olarak yapılarında proton bulunur.Ancak yapılarında hidrojen bulunan tüm maddeler asit değildir.HCl kuvvetli bir asit olmasına karşın NH3 baz özelliği gösterir.CH4 ise asit ve baz karakteri göstermez.

                 -Bazlarda birleşerek tuz ve su oluştururlar.Kimyada bu tepkimelere nötrleşme tepkimesi denir.

BAZ+ASİT------>TUZ+SU

NaOH + HCl > NaCl+ H20

2KOH + H2SO4------>K2SO4+ 2H2O

Ca(OH)2 + H2SO4------> CaSO4+ 2H2O


                 -Metal oksitlerde(Bazik oksitlerle)birleşerek tuzları yaparlar.

METAL OKSİT+ASİT------>TUZ+SU

Na2O + 2HCl------> 2NaCl+ H2O

CaO + H2SO4------>CaSO4 + H2O

K2O + H2CO3------>K2CO3 + H2O

CuO + 2HNO3------>CU(NO3)3 + H2O

                 -Asitlerin metaller ile olan tepkimeleri , metallerin aktifliğine göre değerlendirilir.Metallerin aktiflik sırası;
                 K , Na , Ca , Mg , Al , Zn , Fe (Aktifliği hidrojenden fazla olan metaller)
                 Cu , Ag , Hg, Au, Pt (Aktifliği hidrojenden az olan metaller) şeklindedir.
                 a)Aktifliği hidrojenden fazla olan metaller seyreltik asitler ile H2 gazı oluşturacak şekilde tepkime verirler.


METAL+ASİT------>TUZ +H2

Mg + 2HCl------>MgCI2 + H2

Zn+2HCl------>ZnCI2+H2


                 b)Aktifliği hidrojenden az olan metallere HCI ve seyreltik H2SO4 etki etmez.

Cu+HCI------>Tepkime gerçekleşmez.

Cu+H2SO4------>Tepkime gerçekleşmez.

Ag+HCl------>Tepkime gerçekleşmez.


                 c)Aktifliği hidrojenden az olan metallere HCI ve seyreltik H2SO4 tepkime verir.Bu tür tepkimelerden H2 yerine SO2 oluşur.

Cu+2H2+SO4------>CuSO4+ SO2+2H30
                 Derişik

Zn+2H2SO4------>ZnSo4+SO2 +2H2O
                 Derişik

                 d)Aktifliği hidrojenden az olan metallere HNO3?ün etkisi ise seyreltik ve derişik olmasına bağlı olarak değişir.HNO3;Cu Hg ve Ag etki eder Pt ve Au etki etmez.

Cu+4HNO3------>Cu(NO3)+2NO+ 2H3O
                 Derişik

3Cu+8HNO3------>3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O
                 Seyreltik

                 Asitlerin ametallere etkisi ise genellikle derişik durumunda olabilir.

Ametal oksitlerin (CO2, SO2, SO3, N2O5, P2O5 gibi) sulu çözeltileri asit özelliği gösterir.Ametal oksitlere asit oksitlerde denir.

ASİT OKSİT +SU------>ASİT

CO2+ H2O------>H2CO3

SO2+ H2O------>H2SO3

SO3 + H2o------>H2SO4

SO3+ H2o------>H2SO4

                                   DİĞER REAKSİYONLAR

                 Üç tür genel reaksiyondan başka sık karşılaşılan bir takım özel reaksiyonlar da vardır.Bunlar yukarıdaki reaksiyon türlerinden birine benzese de özel hali ile bilinirler.
                 1.Metallerin Asitlerle Reaksiyonu
                 1)Metallerin asitlerle reaksiyonundan tuz oluşur,hidrojen gazı açığa çıkar.Mesela , Al metalinin HCI ile reaksiyonundan AICI3 tuzu oluşurken , hidrojen gazı açığa çıkar.
Metal + Asit------>Tuz + Hidrojen

Al(k) + 3HCI (suda)------>AICI3(suda)+ 3/2H2(g)


Soy metallerin dışında ki metaller hidrojenden daha aktiftir. Bu yüzden burada Al metali Al+3 olur. Yükseltilirken bileşik haline geçerken asit katyonu olan H+ iyonu H2?ye indirgenmektedir. Metallerin asitlerle reaksiyonlarına aşağıdaki örnekler verilebilir.
Zn(k) + 2HCI(suda)------>ZnCI2(suda) + H2(g)

2Na(k) + 2HCI(suda)------>2NACI(suda) + H2(g)

Mg(k) + H2SO4(suda)------>MgSO4(k) + H2(g)

Fe(k) + 2HNO3(suda)------>Fe(NO3)2(suda)+H2(g)


                 2)Soy ve yarı soy metallere (Cu- Hg- Ag- Pt- Au) oksijensiz asitler etki etmezler.

Cu+HCI------>Reaksiyon vermez

Ag+HCI------>Reaksiyon vermez


                 3)Yarı soy metallere (Cu-Hg-Ag) yükseltgen özellik gösteren asitler etki ederler.H2SO4 ve HNO3 yükseltgen özellik gösteren iki önemli asittir.Bunların yarı soy metallere etkisinden tuz,oksit ve su oluşur.

Yarı soy metal + Yükseltgen asit------>Tuz + Oksit + Su

                 Asit olarak derişik HNO3 asidi kullanıldığında NO2 gazı açığa çıkar , tuz ve su oluşur.HNO3 deki azot indirgenirken , metal yükseltgenir.

Ag(k)+2HNO3(suda)------>AgNO3(suda)+ NO2(g) + H2O(s)

Cu(k)+ 4HNO3(suda)------>Cu(NO3)2(suda)+ 2NO2(g) + 2H2O(s)


                 Seyreltik HNO3 asidi kullanıldığında ise NO gazı açığa çıkar.Gümüş ve bakırın seyreltik nitrik asitle reaksiyonları aşağıda verilmiştir.

Ag(k)+4HNO3(suda)------>3AgNO3+ NO(g)+ 2H2O(s)

3Cu(k)+8HNO3(suda)------>3Cu(NO3)2 + 2NO(g) + 4H2O(s)


                 4)Altın (Au) be platin (Pt) tam soy metaldir.Bunlar asitlerle hidrojen çıkışı ile reaksiyona girmediği gibi yükseltgen özellik gösteren asitler de reaksiyon vermez.

                                   METALLERİN BAZLARLA REAKSİYONU

                 Genelde metaller bazlarla reaksiyon vermezler.Ancak amfoter Al, Zn , Sn, Pb , Cr gibi metaller derişik kuvvetli baz çözeltileriyle reaksiyon verirler. Reaksiyon sonucunda hidrojen gazı açığa çıkar.

Amfoter metal + Baz------>Tuz+ hidrojen

Al(K)+ NaOH(suda)------>Na3 AlO3 + H2s (g)

Zn(k)+ NaOH(suda)------>Na2ZnO2 + H2 (g)


                 Amfoter metallerin oksit ve hidroksit bileşikleri de amfoter özellik gösterirler.Bunların kuvvetli bazların derişik çözeltileri ile reaksiyonundan ise tuz ile su oluşur.

ANA SAYFA